"Als ik zie dat zij gelukkig zijn, ben ik het ook"

Sjarabang vzw komt al jaren in Destelheide langs voor hun creatieve kampen, waarin ze werken rond beeldende kunst met mensen met een beperking. Wij spraken met Marleen D’Joos en Gaya Van Dijck over hoe zij deze workshopweek aanpakken, waar hun persoonlijke drive zit om deze job te doen en hoe zij met Sjarabang een inclusief aanbod ontwikkelen dat mensen met én zonder beperking dichter bij elkaar brengt.

Dag Marleen en Gaya, wat doen jullie hier juist in Destelheide?

Gaya Van Dijck: “We werken op dit kunstkamp voornamelijk rond beeldende activiteiten zoals schilderen, boetseren, tekenen en juwelen ontwerpen. Daarnaast hebben we ook een percussionist uitgenodigd om samen muziek te maken en wandelen we ook in de mooie natuur rond Destelheide.”

Marleen D’Joos: “We leren onze deelnemers technieken aan en begeleiden hen in wat zij willen creëren. Eén van onze gasten wilde graag de bloemen uit een boek kunnen naschilderen, en dan helpen we dit te realiseren door uit te leggen hoe compositie werkt, leuke technieken aan te leren en zo individueel mogelijke begeleiding te voorzien.”

Wat is voor jullie het belangrijkst: het proces of het resultaat?

Gaya: “Zeker en vast het proces. We willen vooral dat onze deelnemers trots zijn op wat ze hier hebben gemaakt, hoe hun uiteindelijke kunstwerken er dan uit zien is minder belangrijk.”

Marleen: “Al proberen we natuurlijk wel zo mooi mogelijke resultaten te bekomen. Deze krijgen immers vaak een plaats in hun woonkamer of die van hun ouders. Tegenwoordig ontlenen en verkopen we via onze Artotheek ook steeds meer werken van onze deelnemers aan bedrijven en gezinnen, aan zeer democratische prijzen. Als we een werk verkocht krijgen, gaat de helft van de inkomsten naar de kunstenaar en de andere helft naar de werking van Sjarabang.”

Gaya: “De deelnemers op de stage in Destelheide zien beeldende kunst eerder als een hobby, vaak zijn ze ook door hun ouders of het dagcentrum waar ze verblijven mee naar dit kamp gestuurd, want verandering van omgeving doet uiteraard veel deugd voor onze gasten.”

Marleen: “Op de ateliers die we op verschillende weekdagen in onze thuisstad Mechelen organiseren, komen deelnemers met meer ambitie langs. Met hen kan je meer technisch werken, bijvoorbeeld over hoe je verf kan mengen. Natuurlijk zijn de resultaten daar straffer, maar we zeggen altijd: niets moet. We hebben ook enkele gasten die wekelijks langskomen om gewoon een koffie te drinken, en ook dat is prima.”

Hoe uit inclusie zich in jullie activiteiten?

Gaya: “Op onze ateliers in Mechelen komt een heel divers publiek langs: mensen met kinderen of zonder, met autisme of een andere aandoening, jong en oud… Zowel mensen met als zonder beperking. Iedereen is welkom!”

Marleen: “We hebben ook een aanbod van workshops dat we doen in het buitengewoon onderwijs, maar eveneens op reguliere scholen. Zo is er het educatief project ‘Vreemde vogels vliegen ook’, waarbij het uitgangspunt is dat iedereen wel een of andere beperking heeft. De duim van de kinderen symboliseert dan wat ze goed kunnen, terwijl de pink hun grootste handicap weerspiegelt. Uiteindelijk maakt ieder kind in piepschuim een vreemde vogel, gebaseerd op deze eigenschappen.”

Gaya: “Iedere zomer maken we ook een reis naar de Provence, waar we dan creatief werken en ook uitstappen maken. Er gaan ook steeds meer mensen zonder beperking mee op dit kamp. Sowieso hebben we veel vrijwilligers die mee helpen met onze activiteiten, denk aan het organiseren van een quiz, een tombola of ons jaarlijkse festival Kunstproeven in Mechelen, waarmee we afgelopen editie toch meer dan 1000 deelnemers van heel verschillende achtergronden bereikten.”

Marleen: “Het inclusieve karakter van onze activiteiten is redelijk uniek, denk ik. Zo hadden we eens een stagiaire die niet durfde vertellen op haar school wat voor moois ze bij ons allemaal had gezien, omdat haar medestudenten haar niet zouden geloven (lacht).”

Gaya: “Onze visie is ook erg uniek: we kijken heel onbevangen naar mensen. We houden geen ‘dossiers’ ofzo bij over de deelnemers aan onze ateliers, we hoeven helemaal niet te weten wie welke aandoening heeft – tenzij op onze kampen waarbij we medicijnen moeten voorzien. Iemand zei ooit ‘Het is zo leuk bij Sjarabang omdat je hier niet beperkt bent’. Dat is zo mooi om te horen.”

Jullie werken ook rond theater?

Marleen: “ Sjarabang is ooit ontstaan vanuit de toneelprojecten die mijn man vroeger opzette met mensen met een beperking. Nadat hij overleden is, ben ik gestopt bij de instelling waar ik toen werkte en heb ik de vzw verder uitgebouwd, voornamelijk rond beeldende projecten, maar de afgelopen jaren ook steeds meer rond theater. De naam Sjarabang is overigens afgeleid van Char à bancs, Frans voor rondreizende wagen. Vorig jaar hebben we ook echt een wagen gemaakt waarop we het wagenspel ‘Romeo & Julia’ speelden. Dit jaar brachten we de opvoeringen van ‘Hotel de l’Europ’, een zelfgeschreven deurenkomedie. Humor en timing, de twee belangrijkste eigenschappen van een deurenkomedie, zijn op zich al erg moeilijk, laat staan voor mensen met een beperking. Maar we zijn er echt in geslaagd om grenzen te overschrijden en een straffe voorstelling te maken!”

Merken jullie nog steeds veel stigmatisering? Is het beleid in de loop der jaren geëvolueerd?

Marleen: “Ik hoor soms mensen zeggen dat ze blij zijn dat ze naar ons toneelstuk zijn komen kijken, want dat ze vooraf vreesden dat het een kleutervoorstelling zou zijn. Stigmatisering is er dus nog steeds. Daarnaast zijn er natuurlijk ook mensen die gewoon niets te maken willen hebben met gehandicapten.”

Gaya: “Als ik schilderijen van onze gasten laat zien aan mijn vrienden, dan is hun reactie vaak iets in de trend van ‘Amai, hebben zij dat gemaakt?!’. Fijn dat ze de kunstwerken knap vinden natuurlijk, maar jammer dat ze dachten dat mensen met een beperking niet in staat zouden zijn om zulke mooie dingen te creëren.”

Marleen: “Op beleidsvlak is het hele denken over zorg sterk geëvolueerd in de vele jaren dat ik al in deze sector werk. Alleen zijn de daden niet altijd navenant. Er moet altijd maar bespaard worden en er zijn nog steeds lange wachtlijsten. De tendens om steeds meer in te zetten op begeleid zelfstandig wonen, is in de praktijk niet altijd de juiste. Ik ken verhalen van gasten die met twintig anderen in een instelling woonden en daar dus een heel netwerk hadden, maar vervolgens samen met één iemand anders waar ze niet goed mee konden opschieten in een huis werden geplaatst. Zo’n gasten isoleren dan volledig. Of gaan iedere dag frieten uithalen. Niet goed, dus.”

Wat is jullie droom? Waar hopen jullie bijvoorbeeld over tien jaar te staan?

Marleen: “Ik hoop dat we Sjarabang tot iets structureels kunnen uitbouwen, want momenteel werken we enkel met projectsubsidies, bijvoorbeeld via het participatiedecreet of vanuit de Stad Mechelen. Ik hoop ooit met een viertal vaste krachten te kunnen werken en een grote ruimte ter beschikking te hebben waar naast een groot atelier ook een theaterzaaltje aan vast zit. Een dagcentrum waarin alleen creativiteit gebeurt. Een kunstencentrum voor mensen met én zonder beperkingen!”

Gaya: “Ik wil in mijn werk kansen kunnen geven aan mensen die normaal weinig kansen krijgen. Als ik zie dat zij gelukkig zijn, dan ben ik dat ook. Maar daarnaast hoop ik natuurlijk ook gewoon op een vast contract bij Sjarabang (lacht)!”

Marleen: “Een teken dat het leuk is bij ons dus (lacht).”

www.sjarabangvzw.be

Filip Tielens